189:1
وَٱلۡفَجۡرِ
Tanyerinin ağarmasına and olsun
Mekkî · 30 ayet
سورة الفجر
Fecr
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
Fecr Suresi, Kur'an-ı Kerim'in 89. suresidir; 30 ayetten oluşur ve tarihin zalim toplumlarına verilen cezalar, insanın mal ve imtihan karşısındaki tutumu, yetim ve yoksula karşı sorumluluklar ile huzura ermiş nefsin Rabbine dönüşü konularını işler. Fecre, on geceye, çifte ve teke, geçip giden geceye yeminle açılan sure; Âd, Semûd ve Firavun'un akıbetini hatırlatarak Rabbin gözetlemede olduğu uyarısını yapar. İnsanın nimetle şımarıp darlıkta yakınması eleştirilir; yetimi koruma ve yoksulu doyurma sorumluluğu hatırlatılır. Sure, 'Ey huzura eren nefis! Razı olmuş ve razı olunmuş olarak Rabbine dön' hitabıyla son bulur; Kur'an'ın en sevilen kapanışlarından olan bu ayetler, bir ömrün nihaî hedefini gösterir.
Nüzul ve arka plan
Fecr Suresi Mekkîdir; Mekke döneminin ilk yıllarında indiği kabul edilir. Mal ve güçle övünen, yetimi ve yoksulu gözetmeyen Mekke toplumunun zihniyetine doğrudan hitap eder. Yemin edilen 'on gece', tefsir kaynaklarında çoğunlukla Zilhicce ayının ilk on gecesi olarak yorumlanmıştır; surenin belirli bir olay üzerine indiğine dair yaygın bir rivayet nakledilmemiştir.
Ana temalar
Surenin ana temaları ilahi gözetim, tarihten ibret, mal hırsının eleştirisi ve nefsin olgunlaşmasıdır. Sütunlar sahibi İrem'iyle Âd'ın, vadide kayaları oyan Semûd'un ve kazıklar sahibi Firavun'un helâki (89:6-13), zulmün hiçbir çağda cezasız kalmadığını gösterir; 'Şüphesiz Rabbin gözetlemededir' ayeti (89:14) bu kıssaların özüdür. Yetime ikram etmemek, yoksulu doyurmaya teşvik etmemek, mirası hak gözetmeden yemek ve malı aşırı sevmek (89:17-20) dört toplumsal hastalık olarak sayılır. Surenin sonunda nefs-i mutmainneye yapılan 'Rabbine dön' çağrısı (89:27-30), kulluğun varış noktasını tarif eder.
289:2
وَلَيَالٍ عَشۡرࣲ
Zilhicce ayının ilk on gecesine and olsun
389:3
وَٱلشَّفۡعِ وَٱلۡوَتۡرِ
Herşeyin çiftine de, tekine de and olsun
489:4
وَٱلَّيۡلِ إِذَا يَسۡرِ
Gelip geçen geceye and olsun ki, bunların her biri akıl sahibi için birer yemine değmez mi
589:5
هَلۡ فِي ذَٰلِكَ قَسَمࣱ لِّذِي حِجۡرٍ
Gelip geçen geceye and olsun ki, bunların her biri akıl sahibi için birer yemine değmez mi
689:6
أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ
Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi
789:7
إِرَمَ ذَاتِ ٱلۡعِمَادِ
Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi
889:8
ٱلَّتِي لَمۡ يُخۡلَقۡ مِثۡلُهَا فِي ٱلۡبِلَٰدِ
Rabbinin, hiçbir memlekette benzeri ortaya konmayan sütunlara sahip İrem şehrinde oturan Ad milletine ne ettiğini görmedin mi
989:9
وَثَمُودَ ٱلَّذِينَ جَابُواْ ٱلصَّخۡرَ بِٱلۡوَادِ
Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi
1089:10
وَفِرۡعَوۡنَ ذِي ٱلۡأَوۡتَادِ
Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi
1189:11
ٱلَّذِينَ طَغَوۡاْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ
Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi
1289:12
فَأَكۡثَرُواْ فِيهَا ٱلۡفَسَادَ
Vadide kayaları kesip yontan Semud milletine, memleketlerde aşırı giden, oralarda bozgunculuğu artıran, sarsılmaz bir saltanat sahibi Firavun'a Rabbinin ne ettiğini görmedin mi
1389:13
فَصَبَّ عَلَيۡهِمۡ رَبُّكَ سَوۡطَ عَذَابٍ
Rabbin onları azap kırbacından geçirmiştir
1489:14
إِنَّ رَبَّكَ لَبِٱلۡمِرۡصَادِ
Doğrusu Rabbin hep gözetlemektedir
1589:15
فَأَمَّا ٱلۡإِنسَٰنُ إِذَا مَا ٱبۡتَلَىٰهُ رَبُّهُۥ فَأَكۡرَمَهُۥ وَنَعَّمَهُۥ فَيَقُولُ رَبِّيٓ أَكۡرَمَنِ
Rabbin denemek için bir insana iyilik edip, nimet verdiği zaman, o: "Rabbim beni şerefli kıldı" der
1689:16
وَأَمَّآ إِذَا مَا ٱبۡتَلَىٰهُ فَقَدَرَ عَلَيۡهِ رِزۡقَهُۥ فَيَقُولُ رَبِّيٓ أَهَٰنَنِ
Ama onu sınamak için rızkını daraltıp bir ölçüye göre verdiği zaman: "Rabbim bana hor baktı" der
1789:17
كَلَّاۖ بَل لَّا تُكۡرِمُونَ ٱلۡيَتِيمَ
Hayır; yetime karşı cömert davranmıyorsunuz
1889:18
وَلَا تَحَٰٓضُّونَ عَلَىٰ طَعَامِ ٱلۡمِسۡكِينِ
Yoksulu yedirmek konusunda birbirinize özenmiyorsunuz
1989:19
وَتَأۡكُلُونَ ٱلتُّرَاثَ أَكۡلࣰ ا لَّمࣰّ ا
Size kalan mirası hak gözetmeden yiyorsunuz
2089:20
وَتُحِبُّونَ ٱلۡمَالَ حُبࣰّ ا جَمࣰّ ا
Malı pek çok seviyorsunuz
2189:21
كَلَّآۖ إِذَا دُكَّتِ ٱلۡأَرۡضُ دَكࣰّ ا دَكࣰّ ا
Ama yer, çarpılıp paralandığı zaman
2289:22
وَجَآءَ رَبُّكَ وَٱلۡمَلَكُ صَفࣰّ ا صَفࣰّ ا
Melekler sıra sıra dizilip, Rabbinin buyruğu gelince
2389:23
وَجِاْيٓءَ يَوۡمَئِذِۭ بِجَهَنَّمَۚ يَوۡمَئِذࣲ يَتَذَكَّرُ ٱلۡإِنسَٰنُ وَأَنَّىٰ لَهُ ٱلذِّكۡرَىٰ
O gün, cehennem ortaya konur. O gün insan öğüt almaya çalışır ama artık öğütten ona ne
2489:24
يَقُولُ يَٰلَيۡتَنِي قَدَّمۡتُ لِحَيَاتِي
Keşke bu hayatım için önceden bir şey yapsaymışım" der
2589:25
فَيَوۡمَئِذࣲ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُۥٓ أَحَدࣱ
O gün, hiç kimse, Allah'ın azabettiği gibi azabedemez
2689:26
وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُۥٓ أَحَدࣱ
Hiç kimse O'nun vurduğu bağ gibisini bağlayamaz
2789:27
يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ
Ey huzur içinde olan can
2889:28
ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةࣰ مَّرۡضِيَّةࣰ
O, senden, sen de O'ndan hoşnut olarak Rabbine dön
2989:29
فَٱدۡخُلِي فِي عِبَٰدِي
Ey can! İyi kullarımın arasına gir
3089:30
وَٱدۡخُلِي جَنَّتِي
Cennetime gir
