Zekat Hesaplama Aracı: Nisap, Altın ve Nakit Zekatı

Zekat nasıl hesaplanır?

1. Zekata tâbi varlıklarını topla: altın (her ayar 24 ayar karşılığına çevrilir), gümüş, nakit ve banka hesapları, döviz, ticaret malı ve tahsil etmeyi beklediğin alacaklar.
2. Bu zekat yılı içinde ödenmesi gereken borçlarını düş.
3. Kalan tutarı 24 ayar 80,18 gram altının değeriyle karşılaştır. Bu değer, 1 gram 24 ayar altın fiyatının 80,18 ile çarpımıdır.
4. Net servet nisaba ulaşmışsa ve üzerinden bir kamerî yıl geçmişse, net servetin kırkta birini (% 2,5) zekat olarak ver.

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre tedavüldeki para, ticaret eşyası ve kıymetli evrak tek başına ya da birlikte 24 ayardan 80,18 gram altın değerine ulaştığında kırkta bir oranında zekat gerekir.

Nisap kaç gram? Altın ve gümüş nisabı

Nisap, kişiyi zekat vermekle yükümlü kılan zenginlik ölçüsüdür. Din İşleri Yüksek Kurulu bu ölçüyü, temel ihtiyaçlar ve borçlar dışında 24 ayardan 80,18 gram altın veya değerinde artıcı (nâmî) mala sahip olmak olarak tanımlar.

• Altın: Ayarları ne olursa olsun elindeki altınların toplamı 24 ayardan 80,18 grama ulaştığında kırkta bir zekat verilir (Kurul, 1 Şubat 2023).
• Gümüş: Kurul, Peygamber zamanına kıyasla gümüş aşırı değer kaybettiği için para, ticaret eşyası ve kıymetli evrakın nisabında gümüşün değil altının ölçü alınmasını tercih eder. Gümüşün nisabında da 24 ayar 80,18 gram altın değeri ölçü alınır (7 Eylül 2022). Bu yüzden hesaplayıcı gümüşü gram olarak değil, değeriyle toplar.
• Nakit ve ticaret malı: Ölçü yine 24 ayar altındır; Kurul bunu 1960/75 sayılı kararına dayandırır (31 Ağustos 2022).

Bazı eski kaynaklarda farklı rakamlar görebilirsin. Örneğin TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Nisab maddesi altın için 85, gümüş için 595 gram değerini verir. Bu sayfa ve hesaplayıcı Kurul'un güncel fetvalarındaki 80,18 gramı kullanır.

Nelerden zekat verilir?

• Altın ve gümüş: Altın ve gümüşten yapılmış ziynet eşyası, Hanefîlere göre zekat için gerekli diğer şartları taşıyorsa zekata tâbidir. Şâfiî mezhebine göre kadının mutad ölçüde kullandığı takılar aslî ihtiyaç sayıldığı için zekat gerekmez; tasarruf amacıyla saklanırsa gerekir. Altın ve gümüş dışındaki maden ve taşlardan yapılan ziynet eşyası zekata tâbi değildir.
• Nakit ve döviz: Elindeki para, banka hesapları ve döviz, tek başına ya da diğer varlıklarla birlikte nisaba ulaşıyorsa sayılır.
• Ticaret malı: Kâr amacıyla alınıp satılan mallar. Zekat, satıldığında elde edilecek kâra bakılmadan, hesaplama anındaki güncel değer üzerinden verilir.
• Ticari amaçlı taşınmaz ve hisse: Alıp satmak ya da değerlenince satmak üzere alınan taşınmazlar her yıl piyasa değeri üzerinden zekata tâbidir; ev, dükkân, tarla veya bağ bahçe yapma niyetiyle alınan arsa tâbi değildir. Alıp satmak amacıyla tutulan hisse senetleri ticaret malı sayılır.
• Alacaklar: Borç olarak verdiğin para ile ticaret mallarının bedelinden doğan alacaklar, borçlu kabul ediyorsa ya da kesin delil varsa her yıl zekata tâbidir. İnkâr edilen veya geri alınma ihtimali olmayan alacaklar için her yıl zekat vermek gerekmez.
• Maaş ve ücret: Maaşın olması tek başına zekat yükümlülüğü doğurmaz. Maaş, mevcut birikimle birlikte, temel ihtiyaçlar ve bir yıl içinde ödenecek borçlar düşüldükten sonra nisaba ulaştığı gün zekat yılı başlar; yıl içinde elde edilen maaşlar mevcut birikime katılır (Kurul'un görüşü).
• Zekat gerekmeyenler: Oturduğun ev gibi temel ihtiyaç için kullanılan mallar ve işinde kullandığın araç gereç. Ticaret için alınıp satılan araç, gereç ve makineler ise zekata tâbidir.

Zekat kimlere farz olur?

• Müslüman, akıl sağlığı yerinde, ergenlik çağına gelmiş ve hür olan kişiye.
• Bir yıllık borcundan ve aslî ihtiyaçlarından fazla, artıcı nitelikte nisap miktarı mala sahip olana.
• Bu mala sahip olduktan sonra üzerinden bir kamerî yıl geçmişse ve yılsonunda da nisabı koruyorsa. Yıl içindeki artış ve azalışlara itibar edilmez.

Zekat ne zaman verilir?

Zekat senenin herhangi bir zamanında verilebilir; belli bir ayı ya da Ramazan'ı beklemek gerekmez. Farz olduğu andan itibaren, yani nisap üzerinden bir kamerî yıl geçince, en kısa zamanda verilmelidir. Çünkü zekat bir kulluk borcudur ve borç bir an önce ödenmelidir. Mal sahibi dilerse yıl dolmadan da verebilir. Zekat yıl içinde taksitle de ödenebilir, ancak asıl olan bir an önce vermektir.

Zekatın geçerli olması için niyet gerekir ve zekat fakire teslim edilmelidir. Yemek hazırlayıp yedirmek gibi yollarla fakire zekat verilmiş olmaz. Zekat, Kur'an'da sayılan sekiz sınıfa verilir: fakirler, miskinler, zekat toplamakla görevlendirilen memurlar, kalpleri İslâm'a ısındırılmak istenenler, hürriyetini elde etmeye çalışan köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar. Temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan kişiye zekat verilmez.