Kıble Bulma: Bulunduğun Yerden Kıble Yönü

Kıble nedir?

Kıble, namazda yönelinen yöndür; bu yön Mekke'deki Kâbe'dir (Bakara suresi, 144. ayet). Kâbe'yi görerek namaz kılanlar doğrudan Kâbe'ye yönelir. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvasına göre İslâm âlimlerinin çoğunluğu, Kâbe'den uzakta bulunanlar için Kâbe'nin bulunduğu istikamete yönelmeyi yeterli sayar; hafif sapmalar namazın sıhhatine zarar vermez.

Aynı fetvada ölçü şöyle verilir: kişi, kendisini Kâbe'ye dik olarak bağlayan doğrusal çizgiden sağa ya da sola 45 derece dönmedikçe kıble istikametinden tamamen sapmış olmaz. Kıble yönünü bilmeyen kişi araştırma yapar ve edindiği bilgiye göre namazını kılar; sonradan yanıldığını anlarsa namazı geçerlidir. Bilerek başka bir yöne dönülerek kılınan namaz ise geçersizdir. Camide kıbleyi ayrıca araştırmaya gerek yoktur, çünkü camiler kıble tespit edilerek inşa edilir.

Kıble açısı nasıl hesaplanır?

Dünya küre biçimindedir; iki nokta arasındaki en kısa yol, kürenin merkezinden geçen bir düzlemin yüzeyi kestiği büyük daire üzerindedir. Kıble açısı, bulunduğun yerden Kâbe'ye giden büyük daire yayının başlangıç yönüdür ve gerçek kuzeyden saat yönünde derece olarak ölçülür: 0° kuzey, 90° doğu, 180° güney, 270° batı.

Hesap küresel trigonometriyle yapılır. Girdiler bulunduğun yerin enlemi ile boylamı ve Kâbe'nin koordinatıdır: 21,4225° kuzey, 39,8262° doğu (adhan kütüphanesinin kıble hesabında kullandığı değer). Bu sayfadaki araç ile aşağıdaki 81 il tablosu aynı formülü kullanır; tablo sunucuda, araç ise senin cihazında hesaplanır.

Bir haritada iki nokta arasına düz çizgi çekmek, özellikle Mercator haritalarında, büyük daire yönünden farklı bir açı verir. Bu yüzden kıble açısını harita üzerinde çizgiyle ölçmek yerine hesaplanan değeri kullanmak daha güvenilirdir.

Telefon pusulası ne kadar doğru?

• Pusula sensörü küçük ve hassastır. Metal yüzeyler, mıknatıslı kılıflar, hoparlörler, araçlar ve betonarme yapılar yönü şaşırtır; birkaç derecelik sapma sıradandır.
• Telefonu yatay tut ve birkaç saniye bekle. Sapma görürsen telefonu havada 8 çizerek kalibre et.
• Telefon pusulaları manyetik kuzeyi temel alır, kıble açısı ise gerçek kuzeye göre verilir. Aradaki fark (manyetik sapma) yere ve yıla göre değişir, Türkiye'de birkaç derecedir.
• Emin olamadığında pusulayı, aşağıda anlatılan kıble saati yöntemiyle ya da bir caminin mihrabıyla karşılaştır.

Pusulasız kıble nasıl bulunur?

Kıble saati: güneşle kıble

Yılda iki kez güneş, Kâbe'nin tam tepesinden geçer. O anda güneş, onu görebilen her yerden Kâbe yönündedir. Din İşleri Yüksek Kurulu astronomu Hümeyra Nur İşlek'in aktardığı kıble saatleri Türkiye saatiyle şöyledir: 28 Mayıs'ta saat 12.18, 16 Temmuz'da saat 12.27. Bu saatler Edirne'den Kars'a her ilde aynıdır (TRT Haber, AA kaynaklı, 15 Temmuz 2018). Tarih yıla göre bir gün oynayabilir (27 veya 28 Mayıs, 15 veya 16 Temmuz); saatler değişmez. Türkiye ile Mekke aynı saat diliminde (UTC+3) olduğu için burada saat aynıdır; başka ülkelerde yerel saate çevirmek gerekir: UTC 09.18 ve 09.27.

O saatte güneşe doğrudan bakma. Dik duran bir çubuğun, kapı pervazının ya da pencere kenarının gölgesi kıbleden ters yöne uzanır; gölgenin uzandığı yönün tersine dönersen kıbleye dönmüş olursun. Bulutlu havada yöntem işlemez. Güneşin o saatte ufkun üstünde olması da gerekir; Amerika kıtasının büyük bölümünde güneş henüz doğmamıştır.

Camilerin mihrabı

Diyanet'in fetvasına göre camiler kıble tespit edilerek inşa edilir. Camide namaz kılıyorsan mihrabın bulunduğu cephe kıble yönündedir, ayrıca araştırman gerekmez.